рдкूрд░ा рдиाрдо – рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдлुрд▓े
рдЬрди्рдо – 3 рдЬрдирд╡рд░ी 1831
рдЬрди्рдорд╕्рдеाрди – рдиाрдпрдЧांрд╡, рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ
рдкिрддा – рдЦंрдбोрдЬी рдиाрд╡рд╕े рдкाрдЯिрд▓
рдоाрддा – рд▓рдХ्рд╖्рдоीрдмाрдИ
рд╡िрд╡ाрд╣ – рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдлुрд▓े
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдлुрд▓े рдХा рдЬрди्рдо рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдиाрдпрдЧांрд╡ рдоें 1831 рдХो рд╣ुрдЖ рдеा. рдЙрдирдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╕рднी рдЦेрддी рдХрд░рддे рдеे. 9 рд╕ाрд▓ рдХी рдЖрдпु рдоें рд╣ी рдЙрдирдХा рд╡िрд╡ाрд╣ 1840 рдоें 12 рд╕ाрд▓ рдХे рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдлुрд▓े рд╕े рд╣ुрдЖ. рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдФрд░ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдХो рджो рд╕ंрддाрдиे рд╣ै. рдЬिрд╕рдоे рд╕े рдпрд╢рд╡ंрддрд░ाрд╡ рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджрдд्рддрдХ рд▓िрдпा рд╣ै рдЬो рдПрдХ рд╡िрдзрд╡ा рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдХा рдмेрдЯा рдеा।
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдлुрд▓े рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬрд╕ुрдзाрд░рдХ рдФрд░ рдХрд╡िрдпिрдд्рд░ी рдеी. рдЕрдкрдиे рдкрддि, рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдлुрд▓े рдХे рд╕ाрде рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднाрд░рдд рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ो рдХो рдмреЭाрдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрдо рдХिрдпे рд╣ै. рдЙрди्рд╣ोंрдиे 1848 рдоें рдкुрдгे рдоें рджेрд╢ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдорд╣िрд▓ा рд╕्рдХूрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी. рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдлुрд▓े рдЬाрддिрднेрдж, рд░ंрдЧрднेрдж рдФрд░ рд▓िंрдЧрднेрдж рдХे рд╕рдЦ्рдд рд╡िрд░ोрдз рдоें рдеी।
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ुрдзाрд░рдХ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░рдХ рджोрдиों рд╣ी рддрд░рд╣ рдХा рдХाрдо рдХрд░рддी рдеी. рдпे рд╕рднी рдХाрдо рд╡рд╣ рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдХाрд▓ीрди рднाрд░рдд рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдпे рдХрд░рддी рдеी. 19 рд╡ि рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдХрдо рдЙрдо्рд░ рдоें рд╣ी рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиा рд╣िрди्рджूрдУ рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдеी. рдЗрд╕ीрд▓िрдпे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдмрд╣ोрдд рд╕ी рдорд╣िрд▓ाрдпे рдЕрд▓्рдкाрдпु рдоें рд╣ी рд╡िрдзрд╡ा рдмрди рдЬाрддी рдеी, рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХा рдкुрдирд░्рд╡िрд╡ाрд╣ рдирд╣ी рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा. 1881 рдоें рдХोрд▓्рд╣ाрдкुрд░ рдХी рдЧреЫेрдЯि рдоें рдРрд╕ा рджेрдЦा рдЧрдпा рдХी рд╡िрдзрд╡ा рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЙрд╕ рд╕рдордп рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХो рдЕрдкрдиे рд╕рд░ рдХे рдмाрд▓ рдХाрдЯрдиे рдкреЬрддे рдеे, рдФрд░ рдмрд╣ोрдд рд╣ी рд╕ाрдзाрд░рдг рдЬीрд╡рди рдЬीрдиा рдкреЬрддा рдеा।
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдФрд░ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдРрд╕ी рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХो рдЙрдирдХा рд╣рдХ्рдХ рджिрд▓рд╡ाрдиा рдЪाрд╣рддे рдеे. рдЗрд╕े рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиाрдИрдпो рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЖंрджोрд▓рди рдХрд░рдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдФрд░ рд╡िрдзрд╡ा рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХो рд╕рд░ рдХे рдмाрд▓ рдХрдЯрд╡ाрдиे рд╕े рдмрдЪाрдпा।
рдЙрд╕ рд╕рдордп рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рди рд╣ोрдиे рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдорд╣िрд▓ाрдУ рдкрд░ рдХाрдлी рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдХिрдпे рдЬाрддे рдеे, рдЬिрд╕рдоे рдХрд╣ी-рдХрд╣ी рддो рдШрд░ рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ी рдорд╣िрд▓ाрдУ рдкрд░ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╢ोрд╖рдг рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा. рдЧрд░्рднрд╡рддी рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХा рдХрдИ рдмाрд░ рдЧрд░्рднрдкाрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा, рдФрд░ рдмेрдЯी рдкैрджा рд╣ोрдиे рдХे рдбрд░ рд╕े рдмрд╣ोрдд рд╕ी рдорд╣िрд▓ाрдпे рдЖрдд्рдорд╣рдд्рдпा рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддी।
рдПрдХ рдмाрд░ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдиे рдПрдХ рдорд╣िрд▓ा рдХो рдЖрдд्рдорд╣рдд्рдпा рдХрд░рдиे рд╕े рд░ोрдХा, рдФрд░ рдЙрд╕े рд╡ाрджा рдХрд░рдиे рд▓рдЧाрдпा рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдЬрди्рдо рд╣ोрддे рд╣ी рд╡рд╣ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиा рдиाрдо рджे. рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдиे рднी рдЙрд╕ рдорд╣िрд▓ा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдШрд░ рд░рд╣рдиे рдХी рдЖрдЬ्рдЮा рджे рджी рдФрд░ рдЧрд░्рднрд╡рддी рдорд╣िрд▓ा рдХी рд╕ेрд╡ा рднी рдХी. рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдФрд░ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдиे рдЙрд╕ рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдЕрдкрдиाрдиे рдХे рдмाрдж рдЙрд╕े рдпрд╢рд╡ंрддрд░ाрд╡ рдиाрдо рджिрдпा. рдпрд╢рд╡ंрддрд░ाрд╡ рдмреЬा рд╣ोрдХрд░ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдмрдиा. рдорд╣िрд▓ाрдУ рдкрд░ рд╣ो рд░рд╣े рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ो рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдФрд░ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдиे рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рд╕ेंрдЯрд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी, рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ेंрдЯрд░ рдХा рдиाрдо “рдмाрд▓рд╣рдд्рдпा рдк्рд░рддिрдмंрдзрдХ рдЧृрд╣” рд░рдЦा. рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХी рдЬी рдЬाрди рд╕े рд╕ेрд╡ा рдХрд░рддी рдеी рдФрд░ рдЪाрд╣рддी рдеी рдХी рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪे рдЙрди्рд╣ी рдХे рдШрд░ рдоें рдЬрди्рдо рд▓े।
рдШрд░ рдоें рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд░ंрдЧрднेрдж рдпा рдЬाрддिрднेрдж рдирд╣ी рдХрд░рддी рдеी рд╡рд╣ рд╕рднी рдЧрд░्рднрд╡рддी рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХा рд╕рдоाрди рдЙрдкрдЪाрд░ рдХрд░рддी рдеी।
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдлुрд▓े 19 рд╡ि рд╢рддाрдм्рджी рдХी рдкрд╣рд▓ी рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬрд╕ुрдзाрд░рдХ рдеी рдФрд░ рднाрд░рдд рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ो рдХो рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдоें рдЙрдирдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЧрджाрди рд░рд╣ा।
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдлुрд▓े рдФрд░ рджрдд्рддрдХ рдкुрдд्рд░ рдпрд╢рд╡ंрддрд░ाрд╡ рдиे рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ 1897 рдоें рдорд░ीрдЬो рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдЦोрд▓ рд░рдЦा рдеा. рдЙрдирдХा рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдкुрдгे рдХे рд╣рдбрдкрд╕рд░ рдоें рд╕ाрд╕рдиे рдоाрд▓ा рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै. рдЙрдирдХा рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдЦुрд▓ी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै. рдЕрдкрдиे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдЦुрдж рд╣рд░ рдПрдХ рдорд░ीрдЬ рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦрддी, рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╡िрдз рд╕ुрд╡िрдзाрдпे рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी. рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдорд░ीрдЬो рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рдХрд░рддे-рдХрд░рддे рд╡рд╣ рдЦुрдж рдПрдХ рджिрди рдорд░ीрдЬ рдмрди рдЧрдпी. рдФрд░ рдЗрд╕ी рдХे рдЪрд▓рддे 10 рдоाрд░्рдЪ 1897 рдХो рдЙрдирдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдпी।
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдкूрд░े рджेрд╢ рдХी рдорд╣ाрдиाрдпिрдХा рд╣ैं. рд╣рд░ рдмिрд░ाрджрд░ी рдФрд░ рдзрд░्рдо рдХे рд▓िрдпे рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХाрдо рдХिрдпा. рдЬрдм рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдХрди्рдпाрдУं рдХो рдкрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬाрддी рдеीं рддो рд░ाрд╕्рддे рдоें рд▓ोрдЧ рдЙрди рдкрд░ рдЧंрджрдЧी, рдХीрдЪрдб़, рдЧोрдмрд░ рддрдХ рдлैंрдХा рдХрд░рддे рдеे. рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдПрдХ рд╕ाрдб़ी рдЕрдкрдиे рдеैрд▓े рдоें рд▓ेрдХрд░ рдЪрд▓рддी рдеीं рдФрд░ рд╕्рдХूрд▓ рдкрд╣ुँрдЪ рдХрд░ рдЧंрджी рдХрд░ рджी рдЧрдИ рд╕ाрдб़ी рдмрджрд▓ рд▓ेрддी рдеीं. рдЕрдкрдиे рдкрде рдкрд░ рдЪрд▓рддे рд░рд╣рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рджेрддी рд╣ैं।
рдЙрдирдХा рдкूрд░ा рдЬीрд╡рди рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡ंрдЪिрдд рддрдмрдХे рдЦाрд╕рдХрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдФрд░ рджрд▓िрддों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдоें рдмीрддा. рдЙрдирдХी рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдХрд╡िрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╡рд╣ рд╕рдмрдХो рдкрдв़рдиे рд▓िрдЦрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрдХрд░ рдЬाрддि рддोрдб़рдиे рдХी рдмाрдд рдХрд░рддी рд╣ै:-
рдЬाрдУ рдЬाрдХрд░ рдкрдв़ो-рд▓िрдЦो, рдмрдиो рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░,
рдмрдиो рдоेрд╣рдирддी
рдХाрдо рдХрд░ो-рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдзрди рдЗрдХрдЯ्рдаा рдХрд░ो
рдЬ्рдЮाрди рдХे рдмिрдиा рд╕рдм рдЦो рдЬाрддा рд╣ै, рдЬ्рдЮाрди рдХे рдмिрдиा рд╣рдо рдЬाрдирд╡рд░ рдмрди рдЬाрддे рд╣ै
рдЗрд╕рд▓िрдП, рдЦाрд▓ी рдиा рдмैрдаो, рдЬाрдУ, рдЬाрдХрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рд▓ो
рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкाрд╕ рд╕ीрдЦрдиे рдХा рд╕ुрдирд╣рд░ा рдоौрдХा рд╣ै,
рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕ीрдЦो рдФрд░ рдЬाрддि рдХे рдмंрдзрди рддोрдб़ рджो.
рдЬрди्рдо – 3 рдЬрдирд╡рд░ी 1831
рдЬрди्рдорд╕्рдеाрди – рдиाрдпрдЧांрд╡, рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ
рдкिрддा – рдЦंрдбोрдЬी рдиाрд╡рд╕े рдкाрдЯिрд▓
рдоाрддा – рд▓рдХ्рд╖्рдоीрдмाрдИ
рд╡िрд╡ाрд╣ – рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдлुрд▓े
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдлुрд▓े рдХा рдЬрди्рдо рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдиाрдпрдЧांрд╡ рдоें 1831 рдХो рд╣ुрдЖ рдеा. рдЙрдирдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╕рднी рдЦेрддी рдХрд░рддे рдеे. 9 рд╕ाрд▓ рдХी рдЖрдпु рдоें рд╣ी рдЙрдирдХा рд╡िрд╡ाрд╣ 1840 рдоें 12 рд╕ाрд▓ рдХे рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдлुрд▓े рд╕े рд╣ुрдЖ. рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдФрд░ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдХो рджो рд╕ंрддाрдиे рд╣ै. рдЬिрд╕рдоे рд╕े рдпрд╢рд╡ंрддрд░ाрд╡ рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджрдд्рддрдХ рд▓िрдпा рд╣ै рдЬो рдПрдХ рд╡िрдзрд╡ा рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдХा рдмेрдЯा рдеा।
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдлुрд▓े рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬрд╕ुрдзाрд░рдХ рдФрд░ рдХрд╡िрдпिрдд्рд░ी рдеी. рдЕрдкрдиे рдкрддि, рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдлुрд▓े рдХे рд╕ाрде рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднाрд░рдд рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ो рдХो рдмреЭाрдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрдо рдХिрдпे рд╣ै. рдЙрди्рд╣ोंрдиे 1848 рдоें рдкुрдгे рдоें рджेрд╢ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдорд╣िрд▓ा рд╕्рдХूрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी. рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдлुрд▓े рдЬाрддिрднेрдж, рд░ंрдЧрднेрдж рдФрд░ рд▓िंрдЧрднेрдж рдХे рд╕рдЦ्рдд рд╡िрд░ोрдз рдоें рдеी।
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ुрдзाрд░рдХ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░рдХ рджोрдиों рд╣ी рддрд░рд╣ рдХा рдХाрдо рдХрд░рддी рдеी. рдпे рд╕рднी рдХाрдо рд╡рд╣ рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдХाрд▓ीрди рднाрд░рдд рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдпे рдХрд░рддी рдеी. 19 рд╡ि рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдХрдо рдЙрдо्рд░ рдоें рд╣ी рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиा рд╣िрди्рджूрдУ рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдеी. рдЗрд╕ीрд▓िрдпे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдмрд╣ोрдд рд╕ी рдорд╣िрд▓ाрдпे рдЕрд▓्рдкाрдпु рдоें рд╣ी рд╡िрдзрд╡ा рдмрди рдЬाрддी рдеी, рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХा рдкुрдирд░्рд╡िрд╡ाрд╣ рдирд╣ी рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा. 1881 рдоें рдХोрд▓्рд╣ाрдкुрд░ рдХी рдЧреЫेрдЯि рдоें рдРрд╕ा рджेрдЦा рдЧрдпा рдХी рд╡िрдзрд╡ा рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЙрд╕ рд╕рдордп рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХो рдЕрдкрдиे рд╕рд░ рдХे рдмाрд▓ рдХाрдЯрдиे рдкреЬрддे рдеे, рдФрд░ рдмрд╣ोрдд рд╣ी рд╕ाрдзाрд░рдг рдЬीрд╡рди рдЬीрдиा рдкреЬрддा рдеा।
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдФрд░ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдРрд╕ी рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХो рдЙрдирдХा рд╣рдХ्рдХ рджिрд▓рд╡ाрдиा рдЪाрд╣рддे рдеे. рдЗрд╕े рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиाрдИрдпो рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЖंрджोрд▓рди рдХрд░рдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдФрд░ рд╡िрдзрд╡ा рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХो рд╕рд░ рдХे рдмाрд▓ рдХрдЯрд╡ाрдиे рд╕े рдмрдЪाрдпा।
рдЙрд╕ рд╕рдордп рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рди рд╣ोрдиे рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдорд╣िрд▓ाрдУ рдкрд░ рдХाрдлी рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдХिрдпे рдЬाрддे рдеे, рдЬिрд╕рдоे рдХрд╣ी-рдХрд╣ी рддो рдШрд░ рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ी рдорд╣िрд▓ाрдУ рдкрд░ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╢ोрд╖рдг рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा. рдЧрд░्рднрд╡рддी рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХा рдХрдИ рдмाрд░ рдЧрд░्рднрдкाрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा, рдФрд░ рдмेрдЯी рдкैрджा рд╣ोрдиे рдХे рдбрд░ рд╕े рдмрд╣ोрдд рд╕ी рдорд╣िрд▓ाрдпे рдЖрдд्рдорд╣рдд्рдпा рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддी।
рдПрдХ рдмाрд░ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдиे рдПрдХ рдорд╣िрд▓ा рдХो рдЖрдд्рдорд╣рдд्рдпा рдХрд░рдиे рд╕े рд░ोрдХा, рдФрд░ рдЙрд╕े рд╡ाрджा рдХрд░рдиे рд▓рдЧाрдпा рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдЬрди्рдо рд╣ोрддे рд╣ी рд╡рд╣ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиा рдиाрдо рджे. рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдиे рднी рдЙрд╕ рдорд╣िрд▓ा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдШрд░ рд░рд╣рдиे рдХी рдЖрдЬ्рдЮा рджे рджी рдФрд░ рдЧрд░्рднрд╡рддी рдорд╣िрд▓ा рдХी рд╕ेрд╡ा рднी рдХी. рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдФрд░ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдиे рдЙрд╕ рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдЕрдкрдиाрдиे рдХे рдмाрдж рдЙрд╕े рдпрд╢рд╡ंрддрд░ाрд╡ рдиाрдо рджिрдпा. рдпрд╢рд╡ंрддрд░ाрд╡ рдмреЬा рд╣ोрдХрд░ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдмрдиा. рдорд╣िрд▓ाрдУ рдкрд░ рд╣ो рд░рд╣े рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ो рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдФрд░ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдиे рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рд╕ेंрдЯрд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी, рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ेंрдЯрд░ рдХा рдиाрдо “рдмाрд▓рд╣рдд्рдпा рдк्рд░рддिрдмंрдзрдХ рдЧृрд╣” рд░рдЦा. рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХी рдЬी рдЬाрди рд╕े рд╕ेрд╡ा рдХрд░рддी рдеी рдФрд░ рдЪाрд╣рддी рдеी рдХी рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪे рдЙрди्рд╣ी рдХे рдШрд░ рдоें рдЬрди्рдо рд▓े।
рдШрд░ рдоें рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд░ंрдЧрднेрдж рдпा рдЬाрддिрднेрдж рдирд╣ी рдХрд░рддी рдеी рд╡рд╣ рд╕рднी рдЧрд░्рднрд╡рддी рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХा рд╕рдоाрди рдЙрдкрдЪाрд░ рдХрд░рддी рдеी।
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдлुрд▓े 19 рд╡ि рд╢рддाрдм्рджी рдХी рдкрд╣рд▓ी рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬрд╕ुрдзाрд░рдХ рдеी рдФрд░ рднाрд░рдд рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ो рдХो рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдоें рдЙрдирдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЧрджाрди рд░рд╣ा।
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдлुрд▓े рдФрд░ рджрдд्рддрдХ рдкुрдд्рд░ рдпрд╢рд╡ंрддрд░ाрд╡ рдиे рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ 1897 рдоें рдорд░ीрдЬो рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдЦोрд▓ рд░рдЦा рдеा. рдЙрдирдХा рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдкुрдгे рдХे рд╣рдбрдкрд╕рд░ рдоें рд╕ाрд╕рдиे рдоाрд▓ा рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै. рдЙрдирдХा рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдЦुрд▓ी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै. рдЕрдкрдиे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдЦुрдж рд╣рд░ рдПрдХ рдорд░ीрдЬ рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦрддी, рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╡िрдз рд╕ुрд╡िрдзाрдпे рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी. рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдорд░ीрдЬो рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рдХрд░рддे-рдХрд░рддे рд╡рд╣ рдЦुрдж рдПрдХ рджिрди рдорд░ीрдЬ рдмрди рдЧрдпी. рдФрд░ рдЗрд╕ी рдХे рдЪрд▓рддे 10 рдоाрд░्рдЪ 1897 рдХो рдЙрдирдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдпी।
рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдкूрд░े рджेрд╢ рдХी рдорд╣ाрдиाрдпिрдХा рд╣ैं. рд╣рд░ рдмिрд░ाрджрд░ी рдФрд░ рдзрд░्рдо рдХे рд▓िрдпे рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХाрдо рдХिрдпा. рдЬрдм рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдХрди्рдпाрдУं рдХो рдкрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬाрддी рдеीं рддो рд░ाрд╕्рддे рдоें рд▓ोрдЧ рдЙрди рдкрд░ рдЧंрджрдЧी, рдХीрдЪрдб़, рдЧोрдмрд░ рддрдХ рдлैंрдХा рдХрд░рддे рдеे. рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдПрдХ рд╕ाрдб़ी рдЕрдкрдиे рдеैрд▓े рдоें рд▓ेрдХрд░ рдЪрд▓рддी рдеीं рдФрд░ рд╕्рдХूрд▓ рдкрд╣ुँрдЪ рдХрд░ рдЧंрджी рдХрд░ рджी рдЧрдИ рд╕ाрдб़ी рдмрджрд▓ рд▓ेрддी рдеीं. рдЕрдкрдиे рдкрде рдкрд░ рдЪрд▓рддे рд░рд╣рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рджेрддी рд╣ैं।
рдЙрдирдХा рдкूрд░ा рдЬीрд╡рди рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡ंрдЪिрдд рддрдмрдХे рдЦाрд╕рдХрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдФрд░ рджрд▓िрддों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдоें рдмीрддा. рдЙрдирдХी рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдХрд╡िрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╡рд╣ рд╕рдмрдХो рдкрдв़рдиे рд▓िрдЦрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрдХрд░ рдЬाрддि рддोрдб़рдиे рдХी рдмाрдд рдХрд░рддी рд╣ै:-
рдЬाрдУ рдЬाрдХрд░ рдкрдв़ो-рд▓िрдЦो, рдмрдиो рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░,
рдмрдиो рдоेрд╣рдирддी
рдХाрдо рдХрд░ो-рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдзрди рдЗрдХрдЯ्рдаा рдХрд░ो
рдЬ्рдЮाрди рдХे рдмिрдиा рд╕рдм рдЦो рдЬाрддा рд╣ै, рдЬ्рдЮाрди рдХे рдмिрдиा рд╣рдо рдЬाрдирд╡рд░ рдмрди рдЬाрддे рд╣ै
рдЗрд╕рд▓िрдП, рдЦाрд▓ी рдиा рдмैрдаो, рдЬाрдУ, рдЬाрдХрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рд▓ो
рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкाрд╕ рд╕ीрдЦрдиे рдХा рд╕ुрдирд╣рд░ा рдоौрдХा рд╣ै,
рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕ीрдЦो рдФрд░ рдЬाрддि рдХे рдмंрдзрди рддोрдб़ рджो.

2 рдЯिрдк्рдкрдгिрдпां:
Great post !
Very nice meri aur se esi Mahan mahila ko namaskar.
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें